1968 ile 1977 yılları arasında Almanya’da nöroloji ve psikiyatri uzmanı Nossrat Peseschkian tarafından geliştirilen Pozitif Psikoterapi, bugün Dünya Pozitif Psikoterapi Derneği (WAPP) aracılığıyla kırktan fazla ülkede uygulanan kültürlerarası bir danışmanlık yaklaşımı. Türkiye’de de özellikle son yıllarda hem bireysel danışmanlıkta hem de aile ve çift terapisinde giderek daha sık tercih ediliyor. Peki bu yöntem tam olarak ne anlama geliyor ve kimler için uygun?
Bu yazıda Pozitif Psikoterapinin ne olduğunu, hangi durumlarda önerildiğini ve bir seansın nasıl işlediğini sade bir dille ele alıyoruz.
Pozitif Psikoterapi Nedir? Tanım ve Kökeni
Pozitif Psikoterapi, kişinin yalnızca sorunlarına değil; sahip olduğu yeteneklere ve içsel kaynaklara odaklanan psikodinamik temelli bir yaklaşım. Dr. Peseschkian, yöntemi geliştirirken farklı kültürlerden danışanlarla çalıştığı klinik deneyimlerinden yola çıkmış; bu yüzden yaklaşım baştan itibaren kültürlerarası bir bakış açısıyla kurulmuş.
Örneğin Gayrettepe’de bireysel danışmanlık için başvuran bir danışan düşünün: Klasik bir değerlendirmede sadece “kaygı bozukluğu” etiketiyle ele alınabilecek bir durum, Pozitif Psikoterapi çerçevesinde kişinin hangi alanlarda güçlü olduğu, hangi “gerçek yeteneklerinin” (sevgi, sabır, güven gibi) ve “temel yeteneklerinin” (bilgi, adalet, dürüstlük gibi) öne çıktığı üzerinden de değerlendirilir. Böylelikle, terapi sürecinde sadece sorun değil, kişinin bütünü görülebilir.
Pozitif Psikoterapi ile Pozitif Psikoloji Arasındaki Fark
Bu iki kavram isim benzerliği yüzünden sık sık birbirine karıştırılıyor. Oysa aralarında önemli bir fark var.
Bir danışanın “pozitif psikoloji egzersizleri mi yapacağız?” diye sorduğu bir ilk görüşme senaryosunu düşünelim. Böyle bir durumda danışmanın bu ayrımı net biçimde açıklaması, danışanın süreçten ne bekleyeceğini doğru anlaması için önemli.
Temel Kavram: Denge Modeli
Pozitif Psikoterapinin merkezinde denge modeli yer alıyor. Bu modele göre kişinin yaşamı dört temel alanda şekilleniyor: beden ve sağlık, başarı ve iş, ilişkiler ve iletişim, anlam ve gelecek.
Bir çift danışmanlığı örneği üzerinden düşünelim: Sürekli iş temposundan şikayet eden bir çift, aslında enerjilerinin neredeyse tamamını “başarı” alanına ayırmış, “ilişkiler” ve “anlam” alanlarını ise ihmal etmiş olabilir. Danışman bu dört alan üzerinden bir harita çıkararak, çiftin nerede dengesizlik yaşadığını birlikte görmesine yardımcı olur.
Bu yaklaşımla danışan somut olarak kendi zamanını ve enerjisini hangi alanlara ne kadar ayırdığını görebilir, bu da değişim için net bir başlangıç noktası oluşturur.
Kimlere ve Hangi Durumlarda Uygulanır?
Pozitif Psikoterapi, kültürlerarası ve bütüncül yapısı sayesinde oldukça geniş bir danışan grubuna hitap ediyor.
- Bireysel danışmanlıkta: Kaygı, tükenmişlik, özgüven ve yaşam dengesi konularında destek arayan yetişkinler
- Çift ve evlilik danışmanlığında: İletişim sorunları yaşayan, beklentileri farklılaşan çiftler
- Aile danışmanlığında: Kuşaklar arası değer farkları veya aile içi çatışmalar yaşayan aileler
- Ergen danışmanlığında: Kimlik arayışı ve aile ile uyum süreci yaşayan gençler
Mecidiyeköy çevresinde yoğun çalışma temposuna sahip bir yönetici düşünelim. Sürekli “başarı” alanına odaklanmış, ancak “beden” alanında sağlığının giderek kötüleştiğini fark etmiş olsun. Böyle bir danışan için Pozitif Psikoterapinin denge modeli, kişinin kendi hayatındaki dengesizliği somut biçimde görmesi açısından oldukça işlevsel bir çerçeve sunar.
Bir Seans Nasıl İşler?
Pozitif Psikoterapide süreç genellikle beş aşamalı bir modelle ilerler: gözlem ve mesafe alma, envanter çıkarma, durumsal cesaretlendirme, sözelleştirme ve hedeflerin genişletilmesi.
Örneğin ilk seanslarda danışman, danışanın mevcut durumuna belirli bir mesafeden bakmasına yardımcı olur; ardından kişinin hayatındaki güçlü yanları ve zorlukları birlikte “envanter” çıkarır gibi listeler. Bu, danışanın kendi hikayesini yeniden, daha dengeli bir bakış açısıyla görmesini sağlar.
Sürecin uzunluğu kişiden kişiye, danışılan konunun niteliğine göre değişir; bu nedenle net bir seans sayısı vermek yerine, ilk görüşmede danışmanla birlikte bir yol haritası oluşturmak en doğru yaklaşımdır. Örneğin ergen danışmanlığında süreç hem genç hem de aileyle ayrı ayrı görüşmeleri içerebilirken, bireysel danışmanlıkta daha çok kişinin kendi iç dünyasına odaklanan bir seyir izler; bu esneklik, yaklaşımın farklı yaş gruplarına ve ihtiyaçlara uyum sağlayabilmesinin bir sonucudur.
Kısaca Ayırt Edici Yönleri
Toparlarsak, Pozitif Psikoterapiyi diğer yaklaşımlardan ayıran birkaç temel nokta var:
- Sorunun kendisi kadar, kişinin yeteneklerine de odaklanır
- Kültürlerarası bir bakış açısıyla geliştirilmiştir
- Denge modeli sayesinde yaşamı dört somut alanda değerlendirir
- Bireysel, çift, aile ve ergen danışmanlığında esnek biçimde uygulanabilir
Her danışanın hikayesi ve ihtiyacı farklı olduğu için, bu yaklaşımın kişinin kendi durumuna uygun olup olmadığını değerlendirmenin en sağlıklı yolu bir uzmanla ön görüşme yapmaktır.
Pozitif Psikoterapi ile klasik danışmanlık arasındaki temel fark nedir?
Klasik yaklaşımlar çoğunlukla sorunun kaynağına odaklanırken, Pozitif Psikoterapi sorunla birlikte kişinin yeteneklerini ve denge modelindeki dört yaşam alanını da değerlendirmeye dahil eder.
Bu yaklaşım sadece yetişkinler için mi uygundur?
Hayır. Uygulama biçimi kişinin yaşına ve ihtiyacına göre uyarlanarak bireysel, çift, aile ve ergen danışmanlığında kullanılabilir.